Trong chế biến thực phẩm lỏng như nước mắm, nước ép, sữa đậu nành, dầu ăn hay mật ong, thiết bị lọc tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm ở nhiều công đoạn. Chỉ một lớp cặn còn sót trên vải lọc hoặc một mối nối khó vệ sinh cũng đủ để vi sinh phát triển, ảnh hưởng đến mẻ sau và gây rủi ro cho người tiêu dùng. Vì vậy, máy ép lọc thực phẩm cần được vệ sinh và bảo dưỡng theo quy trình chặt chẽ, không thể chỉ rửa qua loa cuối ca.

Bài viết này hệ thống hóa quy trình dựa trên kinh nghiệm cơ khí môi trường và vận hành thực tế của HITACHIS, đồng thời lưu ý đến phần nước rửa và bã sau vệ sinh theo góc nhìn môi trường. 

Vì sao máy ép lọc thực phẩm cần quy trình vệ sinh riêng?

Các bề mặt tiếp xúc của thiết bị gồm khung và máng thoát bằng inox, bản lọc nhựa PP, vải lọc, đường ống và bơm cấp liệu. Sản phẩm giàu protein, đường hoặc chất béo là môi trường rất thuận lợi cho vi sinh. Khe hở giữa các bản lọc và các nếp gấp của vải lọc lại là nơi cặn dễ tích tụ nhất.

Phần lớn thiết bị chuyên dụng dùng vật liệu inox 304 vì bề mặt nhẵn, chịu được hóa chất tẩy rửa và ít bám cặn. Tuy nhiên, vật liệu tốt chỉ phát huy khi được vệ sinh đúng cách.

Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 yêu cầu cơ sở sản xuất bảo đảm điều kiện về thiết bị và dụng cụ tiếp xúc với thực phẩm. Doanh nghiệp nên đối chiếu thiết bị của mình với tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm đối với máy ép lọc trước khi xây dựng quy trình nội bộ, để mỗi bước làm việc đều có căn cứ.

Chuẩn bị nhân sự, dụng cụ và hóa chất trước khi vệ sinh

Một ca vệ sinh hiệu quả bắt đầu từ khâu chuẩn bị. Người thực hiện cần được đào tạo về an toàn lao động, đặc biệt khi làm việc với hệ thủy lực và hóa chất tẩy rửa. Cần thực hiện các việc sau trước khi mở máy.

• Ngắt nguồn điện, xả áp hệ thủy lực và treo biển cảnh báo tại tủ điều khiển để tránh khởi động nhầm.
• Chuẩn bị nước sạch đạt quy chuẩn, bàn chải mềm, khăn sạch và thùng chứa bã có nắp đậy.
• Dùng hóa chất tẩy rửa và khử khuẩn thuộc nhóm được phép dùng cho thiết bị thực phẩm, pha theo hướng dẫn của nhà sản xuất hóa chất.
• Trang bị găng tay, kính và ủng chống hóa chất, đồng thời chuẩn bị sổ nhật ký vệ sinh để ghi chép từng ca.

Quy trình vệ sinh máy ép lọc thực phẩm từng bước

Xả liệu, tháo bã và rửa sơ bộ

Sau khi kết thúc chu kỳ lọc, người vận hành xả áp, mở khung và tháo bánh bã khỏi các bản lọc. Bã được thu vào thùng kín ngay, không để rơi vãi xuống nền xưởng. Sau đó, rửa sơ bộ bằng nước sạch để loại cặn lớn. Bước này rất quan trọng vì cặn hữu cơ còn sót sẽ tiêu hao hóa chất khử khuẩn và làm giảm hiệu quả của bước tẩy rửa sau.

Vệ sinh vải lọc và bản lọc

Vải lọc là bộ phận dễ bị bỏ sót nhất. Hãy tháo vải khỏi bản lọc khi cần, rửa ngược chiều dòng lọc để đẩy cặn kẹt trong sợi ra ngoài, và tuyệt đối không dùng vật cứng cạo vì sẽ làm rách sợi. Kiểm tra từng tấm xem có lỗ thủng hoặc nếp gấp cứng không, và thay ngay khi vải rách hay khả năng thoát dịch suy giảm rõ rệt.

Với máy ép lọc khung bản, cần chú ý đặc biệt đến các rãnh thoát dịch trên bản lọc và mép làm kín giữa các bản. Bất kỳ vết nứt nào ở nhựa PP cũng phải được xử lý, vì đó là nơi vi sinh trú ngụ rất khó rửa sạch.

Tẩy rửa, khử khuẩn và tráng sạch

Tiếp theo là tuần hoàn dung dịch kiềm nhẹ để loại bỏ protein và chất béo, rồi dùng dung dịch axit loãng để loại cặn khoáng khi cần. Sau đó áp dụng chất khử khuẩn phù hợp thực phẩm. Nồng độ, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc phải theo khuyến nghị của nhà sản xuất hóa chất và nhà cung cấp thiết bị. Không trộn các loại hóa chất với nhau.

Cuối cùng, tráng nhiều lần bằng nước sạch cho đến khi nước tráng không còn dư lượng hóa chất. Tráng chưa sạch là lỗi phổ biến và có thể ảnh hưởng đến mùi vị cũng như chất lượng mẻ lọc kế tiếp.

Làm khô và kiểm tra trước khi vận hành lại

Sau khi tráng, để thiết bị ráo nước, lau khô các vị trí đọng nước và lắp lại vải lọc đúng chiều. Kiểm tra gioăng, mép làm kín và độ thẳng hàng của các bản lọc. Nên chạy thử bằng nước sạch để phát hiện rò rỉ trước khi cấp liệu thật. Mọi thông số như thời gian, hóa chất sử dụng và người thực hiện đều cần được ghi vào nhật ký, đồng thời nên kiểm tra vi sinh bề mặt định kỳ bằng phương pháp lấy mẫu phù hợp.

Cần bố trí và kiểm soát để dầu thủy lực không thể nhỏ vào khu vực chứa sản phẩm. Với bơm màng khí nén, màng bơm và van bi là các chi tiết hao mòn cần thay đúng hạn. Nếu cần một bản tóm tắt để dán tại xưởng, quy trình bảo trì và vệ sinh máy ép lọc thực phẩm cơ bản là điểm xuất phát tốt, sau đó bạn điều chỉnh theo đặc thù sản phẩm của nhà máy.

Xử lý nước rửa và bã sau vệ sinh để đáp ứng yêu cầu môi trường

Từ góc nhìn của lĩnh vực môi trường, mỗi ca vệ sinh tạo ra hai dòng thải cần quản lý. Dòng thứ nhất là nước rửa chứa chất hữu cơ nồng độ cao, dầu mỡ, dư lượng hóa chất tẩy rửa và có thể lệch pH. Dòng này không được xả trực tiếp ra môi trường mà phải thu gom về hệ thống xử lý nước thải, qua các bước tách dầu mỡ và trung hòa pH. Lưu ý rằng nồng độ chất khử khuẩn quá cao còn có thể ức chế vi sinh trong bể xử lý sinh học.

Dòng thứ hai là bã sau lọc, thuộc nhóm chất thải rắn hữu cơ, độ ẩm cao và dễ phân hủy gây mùi. Doanh nghiệp cần phân loại, lưu giữ trong thùng kín và chuyển giao theo đúng quy định của Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14. Một số loại bã có thể tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân hữu cơ, nhưng chỉ khi đáp ứng yêu cầu pháp lý và an toàn.

Với lượng bã và bùn lớn, doanh nghiệp có thể tham khảo giải pháp máy sấy bùn cho ngành chế biến thực phẩm để giảm độ ẩm và thể tích trước khi vận chuyển. Cách làm này giúp giảm chi phí xử lý bùn thải và hạn chế mùi tại khu vực tập kết.

Những sai lầm thường gặp khi vệ sinh máy ép lọc thực phẩm

Qua nhiều lần khảo sát tại nhà máy, đội kỹ thuật HITACHIS ghi nhận một số sai lầm lặp lại.

• Dùng bàn chải cứng hoặc vật sắc để cạo vải lọc, làm giảm tuổi thọ và tạo ổ cặn mới.
• Dùng nước hoặc dung dịch quá nóng vượt giới hạn chịu nhiệt của vải lọc và bản lọc nhựa.
• Bỏ qua các khe hở, mép làm kín và máng thoát vì khó thấy bằng mắt thường.
• Tráng chưa sạch hóa chất hoặc trộn hai loại hóa chất khác nhau.
• Để vải lọc ẩm qua đêm, tạo điều kiện cho vi sinh phát triển.
• Không ghi nhật ký, khiến doanh nghiệp không thể chứng minh quy trình khi bị kiểm tra.

Phần lớn lỗi này xuất phát từ việc người vận hành chưa nắm rõ nguyên lý thiết bị. Việc hiểu đúng lợi ích và cách sử dụng máy ép lọc thực phẩm ngay từ khi đào tạo sẽ giúp giảm đáng kể các thao tác sai.

Kết luận

Vệ sinh và bảo dưỡng máy lọc thực phẩm đúng cách giúp máy ép lọc thực phẩm đáp ứng yêu cầu ATTP, giữ ổn định chất lượng mẻ lọc và kéo dài tuổi thọ vải lọc, bản lọc. Hãy xây dựng quy trình thành văn bản, đào tạo người vận hành, ghi nhật ký đầy đủ và tính trước phương án xử lý nước rửa cùng bã sau lọc. Nếu cần rà soát quy trình hiện tại hoặc tư vấn cấu hình thiết bị phù hợp, đội ngũ kỹ sư HITACHIS sẵn sàng khảo sát trực tiếp tại nhà máy của bạn.